Kleszczowe Zapalenie Mózgu: Co Musisz Wiedzieć?

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)- to poważna choroba wirusowa, która może prowadzić do zapalenia mózgu i opon mózgowych. Chociaż większość przypadków kończy się pełnym wyzdrowieniem, choroba ta może pozostawić trwałe skutki lub w rzadkich przypadkach prowadzić do śmierci. Od 3-15% kleszczy może być zakażonych wirusem, choć odsetek ten jest różny w zależności od miejsca występowania.

Co to jest Kleszczowe Zapalenie Mózgu?

KZM jest wynikiem infekcji wirusa z rodziny Flaviviridae, który przenoszony jest głównie przez kleszcze Ixodidae. Genom wirusa kleszczowego zapalenia mózgu składa się z jednej nici RNA. Na powierzchni wirusa znajdują się glikoproteiny E, które są kluczowe dla przyłączania się wirusa do komórek gospodarza i ich infekowania. Glikoproteiny prM i M otaczają glikoproteinę E, zapewniając jej ochronę. Poza tymi białkami strukturalnymi, w genomie wirusa występują również białka niestrukturalne, takie jak NS1, NS2A, NS2B, NS3, NS4A, NS4B i NS5, pełniące różne funkcje w cyklu życia wirusa.  Choroba ta występuje przede wszystkim w regionach Europy i Azji, gdzie kleszcze te są endemiczne. Przebieg choroby jest zazwyczaj łagodny, jednak w przypadku 1–4% pacjentów choroba może zakończyć się zgonem (3,6).

Jak Dochodzi do Zakażenia?

KZM to choroba, którą przenoszą na ludzi drobne gryzonie i kleszcze, a wśród tych ostatnich najważniejszą rolę odgrywają dwa rodzaje: Ixodes ricinus w Europie oraz Ixodes persulcatus w Syberii i na Dalekim Wschodzie. Co ciekawe, kleszcze mogą „dziedziczyć” wirusa KZM i przekazywać go dalej na różnych etapach swojego życia – zarówno podczas linienia, jak i z matki na potomstwo przez jaja.

Gryzonie, takie jak myszy czy szczury, są dla kleszczy jak restauracje na trasie – miejsca, gdzie mogą się posilić i przy okazji zarazić wirusem. W organizmach tych małych zwierząt wirus rozmnaża się, ale nie powoduje u nich choroby. Kiedy kolejny kleszcz przyjdzie na „obiad”, może łatwo zarazić się wirusem, przenosząc go dalej.

Dla nas, ludzi, największe ryzyko zarażenia występuje w cieplejszych miesiącach, od maja do października, kiedy to kleszcze są najbardziej aktywne. Możemy się zarazić przez przypadkowe ukąszenie podczas spaceru po lesie czy parku, a nawet poprzez spożycie niepasteryzowanego mleka od zakażonych zwierząt (5).

Dlaczego nie każdy po ukąszeniu kleszcza choruje na boreliozę?

 Objawy Kleszczowego Zapalenia Mózgu

U 25-45% pacjentów, którzy przeszli kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), obserwuje się długotrwałe powikłania, które mogą utrzymywać się od roku do nawet pięciu lat. Do tych powikłań należą m.in. bóle głowy, problemy z koncentracją, zaburzenia funkcji poznawczych, porażenia kończyn oraz inne problemy neurologiczne (4). KZM charakteryzuje się dwufazowym przebiegiem choroby. Po krótkim okresie inkubacji pierwsza faza objawia się nietypową chorobą grypopodobną, po której może nastąpić okres bezobjawowy:

• Gorączka
• Ból głowy
• Zmęczenie
• Bóle mięśniowe

W drugiej fazie pojawiają się objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (OUN), w tym zapalenia mózgu i rdzenia kręgowego (2).

• Zapalenie mózgu i opon mózgowych
• Silne bóle głowy
• Sztywność karku
• Dezorientacja
• Drżenie mięśni
• Problemy z koordynacją

Diagnostyka i Leczenie

Najskuteczniejszą formą zapobiegania KZM jest unikanie ukąszeń przez kleszcze oraz szczepienia.
W niektórych regionach Europy, gdzie choroba jest endemiczna, wprowadzono kampanie szczepień, które znacząco zmniejszyły liczbę przypadków KZM. Potwierdzenie kleszczowego zapalenia mózgu (KZM) polega na wykryciu przeciwciał IgM i IgG w surowicy lub płynie mózgowo-rdzeniowym. Przeciwciała IgM pojawiają się około 4-5 tygodnia choroby, a IgG osiągają maksimum około 5-6 tygodnia i mogą utrzymywać się przez około 10 lat. Słaba odpowiedź immunologiczna może sygnalizować cięższy przebieg KZM. Do diagnostyki używa się testów ELISA, które mogą jednak reagować krzyżowo z innymi flaviwirusami. Odczyn neutralizacji pomaga rozróżnić przeciwciała specyficzne dla KZM. Metody PCR są możliwe we wczesnej fazie, ale mają ograniczone zastosowanie diagnostyczne (4).

Borelioza – naturalne wsparcie po antybiotykoterapii

Zapobieganie Kleszczowemu Zapaleniu Mózgu

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania KZM jest unikanie ukąszeń przez kleszcze. Obejmuje to:

• Noszenie odzieży ochronnej w miejscach, gdzie kleszcze są powszechne
• Używanie repelentów na kleszcze
• Regularne sprawdzanie ciała po powrocie z obszarów zagrożonych
• Usuwanie kleszczy jak najszybciej po zauważeniu
• Szczepienia przeciwko KZM, które mogą zapewnić ochronę przed chorobą.

W trosce o zdrowie i dobre samopoczucie, szczególnie w okresach zwiększonej aktywności kleszczy, warto rozważyć wsparcie organizmu za pomocą odpowiednio dobranych ekstraktów ziołowych. Ekstrakty roślinne takie jak: rdestowiec japoński, szczeć pospolita, czystek, ashwagandha, vilcacora oraz andrographis działają synergicznie, łagodząc objawy związane z ukąszeniem kleszcza i wspierając naturalną odporność organizmu.

Jednym z rekomendowanych preparatów, który może wspomagać organizm w łagodzeniu skutków ukąszeń kleszczy, jest Borelyma od Herbal Monasterium.

Rozprzestrzenianie się KZM stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego, zwłaszcza w obliczu zmian klimatycznych i zwiększonej mobilności ludzi. Zrozumienie czynników wpływających na epidemiologię i transmisję wirusa jest kluczowe dla opracowania skutecznych środków kontroli i zapobiegania tej chorobie.

Zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu podlegają obowiązkowi zgłoszenia. Obecnie zgłaszalność reguluje Ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2008 r., nr 234, poz. 1570)(5).

Informacje podane na tej stronie służą wyłącznie celom edukacyjno-informacyjnym i nie powinny być użyte do diagnozowania lub leczenia jakiejkolwiek choroby czy schorzenia. W przypadku konieczności diagnozy lub leczenia należy skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia:
1. Valarcher, J. F., et al. „Tick-borne encephalitis.” Rev Sci Tech 34.2 (2015): 453-66.
2. Holzmann, Heidemarie. „Diagnosis of tick-borne encephalitis.” Vaccine 21 (2003): S36-S40.
3. Zajkowska, Joanna, et al. „Fatal outcome of tick-borne encephalitis–a case series.” Neurologia i Neurochirurgia Polska 45.4 (2011): 402-406.
4. Pancewicz SA, Hermanowska T, Szpakowicz U, Kondrusik M, Zajkowska JM, Grygorczuk S, Świerzbińska R. Aspekty epidemiologiczno-kliniczne i profilaktyka kleszczowego zapalenia mózgu. Polski Przegląd Neurologiczny 2006; 2(1):7–12.
5. Choroby zakaźne i pasożytnicze – Epidemiologia i profilaktyka pod red. A. Baumann, U. Popczyk, M. Sadkowska, U. Todys, A. Zieliński. 2014; wyd, VII, Alfa Medica Press; 216–220.
6. https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2021/03/KleszczoweZapalenieMozgu-raport-PZH_2021.pdf